Hemijska industrija

Hemijska industrija Srbije je u svom razvoju imala tri izuzetno uspešna perioda – prvi tokom 60-tih godina kada je puštena u rad većina postojećih kapaciteta za proizvodnju baznih neorganskih hemikalija, drugi između 1975.g. i 1982.g. kada su napori fokusirani na razvoj bazne petrohemijske industrije i treći između 1987.g. i 1990.g. kada su ostvareni rekordni nivoi proizvodnje i potrošnje na nacionalnom nivou. Krajem 80-tih godina je proizvodni program domaće hemijske industrije obuhvatao 7-8 hiljada raznovrsnih hemijskih roba na nivou ukupnog godišnjeg obima proizvodnje od 8-10 miliona tona.

Poslednja dekada XX veka je bila izuzetno težak period za hemijsku industriju Srbije. Započela je sa negativnim posledicama raspada bivše Jugoslavije, kao što su redukcija dimenzija »domaćeg« tržišta i »gubitak« nekoliko važnih hemijskih intermedijera koji su se proizvodili u Hrvtaskoj, Sloveniji, Bosni i Makedoniji. Sledilo je razbuktavanje građanskog rata, prvo u Hrvatskoj a potom i u Bosni, što je dovelo do uvođenja sankcija Ujedninjenih Nacija prema novoformiranoj SR Jugoslaviji. Premda su ove sankcije bile ukinute sredinom 1995.g., posledice tolikog broja nedaća u kratkom vremenu su bile ogromne – obim proizvodnje hemijskih roba je u 1998.g. bio na nivou od 35% obima proizvodnje ostvarenog u rekordnoj 1989.g. Nažalost, ni to nije bio kraj – nedaće su tek doživele vrhunac u rano proleće 1999.g. sa početkom NATO agresije na Srbiju. Tokom 78 dana trajanja »bombaške kampanje« najmoćnije svetske vojne alijanse je veliki broj hemijskih postrojenja na lokacijama u Pančevu, Lučanima i Bariču skoro u potpunosti uništeno. Posebno velike ekonomske i nemerljive ekološke štete su pričinjene u Pančevu, gde su raketrirana i teško oštećena postrojenja za proizvodnju hlora, VCM-a i amonijaka.

Istorijat razvoja proizvodnje hemikalija i hemijskih proizvoda u Srbiji

(indeksi obima proizvodnje u periodu od 1966 do 2005, bazni indeks 1945=0%) 

 Hemijska industrija igra veoma značajnu ulogu u ekonomskim i spoljnotrgovinskim dostignućima ukupne industrije Srbije. Njen udeo u BDP-u ukupne industije Srbije iznosi oko 11%, odnosno zajedno sa proizvodnjom prerađevina od plastike i gume oko 14-15%. U 1998.g. je vrednost uvoza hemijskih roba iznosila 744 miliona $, a vrednost izvoza 322 miliona $. U 1999.g., zbog napred pomenutih otežavajućih okolnosti su ukupan prihod i izvoz domaće hemijske industrije bili skoro prepolovljeni, dok je uvoz hemijskih roba bio za oko 30% niži od ostvarenja u prethodnoj godini. Izvozni rezultati iz 1998.g. su prevaziđeni tek 2004.g., kada je vrednost eksporta hemijskih roba iznosila 384.7 miliona $, odnosno zajedno sa prerađevinama od plastike i gume preko 550 miliona $. Što je još značajnije naglasiti, trend rasta eksporta je nastavljen i u 2005.g. kada je eksport samo hemijskih roba »vredeo« 494.6 miliona $, a ukupna vrednost izvoza hemijskih roba i prerađevina od plastike & gume bila skoro 700 miliona $.

Mnoge domaće hemijske fabrike su već privatizovane – većinu su preuzeli domaći preduzetnici. Međutim, kroz proces privatizacije srpske hemijske industrije su na domaće tržište ušle i neke svetski poznate hemijske kompanije (Henkel, Messer, Linde ... ).